gototopgototop
  1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer>

Kad dete ne podnosi laktozu

PDF Štampa El. pošta

Piše Prof. dr Nedeljko Radlović, Univerzitetska dečja klinika, Beograd

LaktozaNepodnošenje laktoze najčešći je poremećaj izazvan hranom, a prema prirodi nastanka, može biti urođeni, razvojni i stečeni. Osnovu lečenja čini eliminaciona dijeta prilagođena prirodi i težini poremećaja, kao i uzrastu deteta.

Mlečni šećer (laktoza) osnovni je ugljeni hidrat mle­ka većine sisara. Sastavljen je iz molekula glukoze i galaktoze međusobno vezanih beta 1,4 glikozidnom vezom. U majčinom mleku laktoza se nalazi u koncentraciji od oko 7 grama po decilitru (gr/dl), u kravljem, kozjem i ovčjem od 4,4 do 4,8 gr/dl, a u standardnim formulama kravljeg mleka od 4 do 7,5 gr/dl.

Laktoza se vari u gornjem delu tankog creva pod dejstvom enzima laktaze koji se nalazi na unutrašnjoj (četkastoj) strani membrane zrelih epitelnih ćelija (enterocita). Nakon ovog procesa oslobođeni molekuli glukoze i galaktoze se, zajedno sa natrijumom, transportuju u krvotok.

Laktoza, kao i drugi ugljeni hidrati u hrani, ima primarno energetski značaj. Pored toga, ona favorizuje iskoristljivost kalcijuma, magnezijuma, gvožđa, cinka i drugih minerala u tankom crevu, kao i rast tzv. „korisnih bakterija“ u debelom crevu.

Uzroci i vrste poremećaja

Nepodnošenje laktozeNepodnošenje laktoze najčešći je poremećaj izazvan hranom. Javlja se kao posledica deficita laktazne aktivnosti koji, prema prirodi nastanka, može biti urođeni, raz­vojni i stečeni. Urođeni i razvojni oblici nepodnošenja laktoze manifestuju se neposredno po rođenju, tj. nakon prvog obroka mleka, dok se stečeni javljaju kasnije. Urođeni ne­dostatak laktazne aktivnosti je ekstremno redak. Na­sleđuje se autozomno recesivno i traje doživotno. Razvojni enzimski deficit predstavlja prolaznu pojavu koja se, u sklopu opšte nezrelosti, sreće kod prevremeno rođene dece.

Najčešći i najvažniji oblici nepodnošenja mlečnog šećera su oni koji se javljaju usled kasnijeg gubitka laktazne aktivnosti. Tu se izdvajaju dva klinička entiteta – prvi, koji je naslednog karaktera i drugi, koji nastaje usled oboljenja gornjeg dela tankog creva. Nasledni oblik naknadnog gubitka laktazne aktivnosti, tzv. adultna ili ra­sna hipolaktazija, nastaje posle dojenačkog perioda, pretežno sa navršenih tri do per godina i traje doživotno. Kod pripadnika bele populacije javlja se sa učestalošću od 15 do 25 odsto, a kod obojenih čak 50 do 100 odsto.

Za razliku od adultne hipolaktazije, gubitak laktazne ak­tivnosti uzrokovan oboljenjima tankog creva je prolaznog tipa i znatno ređi. Pretežno se viđa u dobi odojčeta i malog deteta i retko traje duže od jedne do dve nedelje. U oboljenja praćena ovim oblikom nepodnošenja laktoze spadaju rotavirusni gastroenteritis, intestinalna lamblijaza, gluten-senzitivna enteropatija, postinfektivna enteropatija i druga.

Simptomi i dijagnostika

Klinička slika nepodnošenja laktoze je dosta tipična. Smetnje se javljaju ubrzo nakon obroka mleka i zavise od težine enzimskog deficita i stepena njegovog opterećenja, ali i od uzrasta deteta. Teže oblike poremećaja, posebno u dobi odojčeta i malog deteta, karakteriše pro­liv, nekad tako intenzivan da narušava bilans vode i elektrolita, pa i ishranjenost deteta, dok u blažim oblicima poremećaja u starijem uzrastu simptome čine bolovi u trbuhu tipa grčeva, nadutost i pojačana eliminacija gasova.

Poremećaj podnošenja laktoze dokazuje se odgovarajućim testom opterećenja, a priroda uz­roka dodatnim ispitivanjima.

Lečenje i ishrana

Osnovu lečenja nepodnošenja laktoze čini eliminaciona dijeta prilagođena prirodi i težini poremećaja i uzrastu deteta. Ukoliko je reč o odojčetu, primenjuje se specijalna formula kravljeg mleka bez laktoze, kao što je Bebelac FL (Nutricia) ili Aptamil LF (Milupa). Detetu starijem od godinu dana može se dati jogurt ili neki drugi fermentisani mlečni proizvod (kiselo mleko, kefir i sir). Bolesniku sa istovremenim nepodnošenjem proteina kravljeg mleka i laktoze u prvoj godini života daje se mlečna formula bazirana na ekstenzivnom proteinskom hidrolizatu, kao što je Aptamil Allergy Digestive Care (Milupa).

Deca koja sisaju, izuzimajući onu sa urođenim deficitom laktazne aktivnosti, ostaju na istom režimu ishrane, s tim da im se tekući gubici vode i elektrolita, nakon korekcije dehidracije, adekvatno nadoknađuju: deci starijoj od 3 meseca Orosalom 65 (Galenika), a ispod tog uzrasta običnom vodom. Ishrana majčinim mlekom ne uskraćuje se ni prevremeno rođenom detetu.

Poremećaj podnošenja laktoze koji se javlja kod nekih oboljenja tankog creva, kao što su gluten-senzitivna en­te­ropatija, intestinalna lamblijaza i druga, svakako, zahteva i lečenje osnovne bolesti.